به گزارش خبرنگار حوزه فرهنگ خبرگزاری تقریب، محمدهادی فلاحزاده، رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی، در نود و چهارمین نشست تحلیلی ـ تخصصی خبرگزاری تقریب، با تأکید بر نقش تعیینکننده رسانهها در عصر اطلاعات، خبرگزاری تقریب را رسانهای تخصصی و راهبردی برای ترویج همگرایی در جهان اسلام دانست و گفت: در شرایطی که برخی رسانهها به ترویج تکفیر، خشونت و واگرایی دامن میزنند، خبرگزاری تقریب مأموریت دارد گفتمان وحدت، همزیستی مسالمتآمیز و تقریب مذاهب را در جهان اسلام تقویت کند.
فلاحزاده در ابتدای این نشست با اشاره به تحول جایگاه رسانهها در ساختار قدرت و تصمیمسازی، اظهار داشت: امروز دیگر نمیتوان نقش رسانهها را صرفاً در انتقال اخبار خلاصه کرد؛ رسانهها به یکی از مهمترین ابزارهای قدرت و تصمیمسازی در جوامع تبدیل شدهاند.
وی با اشاره به نظریات جامعهشناختی درباره «عصر اطلاعات» افزود: حدود سه دهه پیش، مانوئل کاستلز در کتاب عصر اطلاعات پیشبینی کرده بود که در آینده، این معاونتهای سیاسی احزاب نخواهند بود که مسیر تصمیمسازی را تعیین میکنند، بلکه رسانهها به کانونهای اصلی تولید قدرت و جهتدهی افکار عمومی تبدیل خواهند شد؛ موضوعی که امروز میتوان مصادیق آن را بهوضوح مشاهده کرد.
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی با بیان اینکه بسیاری از ساختارهای سنتی تصمیمسازی جای خود را به رسانهها دادهاند، گفت: اگر در گذشته جایگاه معاونان سیاسی احزاب برای افکار عمومی شناختهشده بود، امروز کمتر کسی آنها را میشناسد و این رسانهها هستند که در شکلدهی به افکار عمومی و فرآیند تصمیمگیری نقشآفرینی میکنند.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین ابزارهای قدرت، توانایی تولید داده، انتقال صحیح اطلاعات و نحوه روایت رویدادهاست و از همین منظر، خبرگزاریها نقشی فراتر از یک رسانه خبری صرف ایفا میکنند.
خبرگزاری تقریب رسانهای تخصصی و غیرقابل جایگزین است
فلاحزاده با تأکید بر جایگاه خبرگزاری تقریب در میان رسانههای کشور اظهار داشت: خبرگزاری تقریب از نظر ماهیت و فلسفه وجودی، رسانهای ضروری است و نمیتوان آن را در کنار خبرگزاریهای عمومی قرار داد.
وی تصریح کرد: ممکن است برخی خبرگزاریها مأموریتهای مشابهی داشته باشند، اما خبرگزاری تقریب مأموریتی تخصصی و منحصر به فرد را دنبال میکند؛ مأموریتی که بر محور تقریب مذاهب اسلامی، همگرایی مسلمانان و مقابله با جریانهای تفرقهافکن تعریف شده است.
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی با اشاره به شرایط امروز جهان اسلام خاطرنشان کرد: در حالی که برخی رسانهها به ترویج تکفیر، خشونت و اختلاف میان مسلمانان میپردازند، وجود رسانهای مانند خبرگزاری تقریب برای پاسخگویی به این جریانها و همچنین ترویج فرهنگ همزیستی مسالمتآمیز، وحدت اسلامی و گفتوگو میان مذاهب، ضرورتی انکارناپذیر است.
وی افزود: این رسانه باید علاوه بر پاسخ به جریانهای واگرا، به صورت فعال و ایجابی نیز گفتمان تقریب را در سطح جهان اسلام گسترش دهد و به مرجعی تخصصی در این حوزه تبدیل شود.
فلاحزاده در ادامه با اشاره به گزارش عملکرد خبرگزاری تقریب، بر ضرورت تدوین شاخصهای تخصصی برای ارزیابی رسانهها تأکید کرد و گفت: ارزیابی عملکرد هر مجموعه زمانی معنا پیدا میکند که شاخصهای دقیق و علمی برای سنجش آن وجود داشته باشد.
وی اظهار داشت: صرف اعلام آمار تولید خبر یا میزان بازدید، به تنهایی نمیتواند معیار موفقیت یک خبرگزاری باشد، بلکه ابتدا باید مشخص شود یک خبرگزاری موفق چه ویژگیها و چه شاخصهایی دارد و سپس عملکرد آن بر اساس همان شاخصها مورد سنجش قرار گیرد.
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی ادامه داد: ممکن است آمار چند میلیونی بازدید در نگاه نخست بسیار مطلوب به نظر برسد، اما زمانی میتوان درباره موفقیت یا عدم موفقیت آن قضاوت کرد که مشخص باشد سهم مخاطبان داخلی و خارجی، میزان اثرگذاری، کیفیت مخاطبان و سایر شاخصهای تخصصی در چه سطحی قرار دارد.
وی با اشاره به ارزیابیهای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از رسانهها نیز گفت: اینکه خبرگزاری تقریب با وجود سختگیریهای موجود همچنان جایگاه خود را حفظ کرده و فعالیتش ادامه یافته است، نشان میدهد این رسانه توانسته مأموریت تخصصی خود را به خوبی دنبال کند.
رسانههای مأموریتمحور باید تقویت شوند
فلاحزاده خبرگزاری تقریب را رسانهای مأموریتمحور توصیف کرد و گفت: برخلاف برخی رسانههای عمومی که ممکن است همپوشانی مأموریتی داشته باشند، خبرگزاری تقریب برای هدفی مشخص تأسیس شده و همین ویژگی، آن را از بسیاری از رسانهها متمایز میکند.
وی افزود: چنین مراکزی باید بیش از گذشته مورد حمایت قرار گیرند، فعالیتهای آنها حرفهایتر شود و زمینه برای ارتقای کیفیت عملکردشان فراهم شود.
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی تأکید کرد: امروز دیگر بحث بر سر ضرورت وجود خبرگزاری تقریب نیست؛ اصل وجود این رسانه کاملاً اثبات شده است. آنچه باید درباره آن گفتوگو شود، ارتقای شیوههای فعالیت، افزایش اثربخشی و تقویت جایگاه حرفهای این رسانه در عرصه داخلی و بینالمللی است.
دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی نمونهای منحصربهفرد در جهان اسلام است
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی در ادامه این نشست با تشریح جایگاه و مأموریت این دانشگاه، آن را نهادی بیبدیل در جهان اسلام توصیف کرد و گفت: هنگامی که مسئولیت دانشگاه را برعهده گرفتم، بیش از گذشته به این واقعیت پی بردم که دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی از بسیاری جهات در جهان اسلام نمونهای منحصربهفرد است.
وی با اشاره به ساختار آموزشی این دانشگاه اظهار داشت: امروز در هیچیک از مراکز مهم و اثرگذار جهان اسلام، اعم از مصر، عربستان، ترکیه، قطر و دیگر کشورهای اسلامی، دانشگاهی با این ویژگی وجود ندارد که مذاهب مختلف اسلامی در کنار یکدیگر تدریس شوند، استادان از مذاهب گوناگون به آموزش بپردازند و دانشجویان مذاهب مختلف در یک فضای علمی مشترک به تحصیل مشغول باشند.
فلاحزاده افزود: این ویژگی، دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی را به مجموعهای ممتاز در جهان اسلام تبدیل کرده است؛ هرچند معتقدم این دانشگاه هنوز با جایگاهی که امام راحل(ره) و شهید آیتالله رئیسی برای آن ترسیم کردهاند، فاصله دارد.
وی با اشاره به تدوین سند راهبردی دانشگاه اظهار داشت: در پی تأکیدات دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی و رئیس هیئت امنای دانشگاه مبنی بر تدوین سند چشمانداز و برنامه راهبردی، این سند با مشارکت اعضای دانشگاه تهیه و در شورای عالی نیز به تصویب رسید.
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی تصریح کرد: این سند، مسیر حرکت دانشگاه را در سالهای آینده مشخص میکند و بر این باورم که اگر همه ارکان دانشگاه اعم از هیئت امنا، شورای عالی، هیئت رئیسه، اعضای هیئت علمی و کارکنان در اجرای آن همدل باشند، دانشگاه میتواند جایگاه واقعی خود را در عرصه علمی ایران و جهان اسلام به دست آورد.
وی در عین حال تأکید کرد: با وجود تلاشهای ارزشمند مدیران، استادان و مسئولان پیشین، دانشگاه در برخی حوزهها از جمله زیرساختهای آموزشی، توسعه هیئت علمی، بازنگری متون درسی و برخی ظرفیتهای بینالمللی با نوعی عقبماندگی مواجه بوده که باید برای جبران آن برنامهریزی شود.
فلاحزاده با اشاره به رویکرد جدید مدیریت دانشگاه در حوزه بینالملل گفت: یکی از نخستین اقداماتی که پس از حضور در دانشگاه انجام دادیم، تعریف مجدد جایگاه بینالمللی دانشگاه بود؛ زیرا معتقد بودم دانشگاهی که عنوان «بینالمللی» را یدک میکشد، باید در عمل نیز از ظرفیتهای بینالمللی برخوردار باشد.
وی افزود: برای نخستین بار در بودجه سال ۱۴۰۵، ردیف مستقلی برای فعالیتهای بینالمللی پیشبینی شد، ساختار این حوزه بازتعریف و شرح وظایف آن تدوین شد و همچنین یکی از مدیران باسابقه سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به عنوان دستیار رئیس دانشگاه منصوب شد تا ارتباطی مؤثر میان دانشگاه و رایزنیهای فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور برقرار شود.
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی خاطرنشان کرد: برنامهریزی ما بر این اساس است که رایزنان فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در کشورهای مختلف، به عنوان نمایندگان دانشگاه نیز ایفای نقش کنند و در مقابل، دانشگاه نیز از ظرفیتهای علمی خود برای تقویت این ارتباط بهره بگیرد.
وی با اشاره به همکاریهای گذشته دانشگاه با مراکز علمی جهان اسلام اظهار داشت: در سالهای گذشته تفاهمنامهها و همکاریهای متعددی با دانشگاهها و مراکز علمی کشورهای اسلامی منعقد شده بود، اما بخش قابل توجهی از آنها استمرار پیدا نکرد.
فلاحزاده افزود: اکنون مأموریتی به یکی از همکاران سپردهایم تا تمامی توافقنامههای پیشین را استخراج، بررسی و آسیبشناسی کند تا مشخص شود هر یک از این همکاریها در چه مرحلهای متوقف شده و چگونه میتوان آنها را دوباره فعال کرد.
وی با بیان اینکه قصد قضاوت درباره عملکرد گذشته را ندارد، گفت: نگاه ما معطوف به آینده است و تلاش میکنیم ظرفیتهای مغفولمانده دانشگاه را دوباره فعال کنیم.
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی در ادامه بر ضرورت تحول در برنامههای آموزشی دانشگاه تأکید کرد و گفت: بخشی از متون درسی و برخی رشتههای موجود نیازمند بازنگری هستند و در مقابل، رشتههای جدیدی نیز باید متناسب با نیازهای روز جهان اسلام ایجاد شوند.
وی «جامعهشناسی مذاهب»، «مطالعات فرهنگی کشورهای اسلامی» و شناخت تحولات اجتماعی جهان اسلام را از جمله حوزههای ضروری دانست و افزود: صرف آشنایی با مباحث کلامی مذاهب برای تربیت دانشجویان امروز کافی نیست، بلکه آنان باید با فرهنگ، آداب، رسوم، ساختارهای اجتماعی و مسائل روز کشورهای اسلامی نیز آشنا شوند.هدف ما این است که دانشجویان علاوه بر تسلط بر مباحث علمی، توانایی تعامل مؤثر با جوامع مختلف اسلامی را نیز به دست آورند و این موضوع در بازنگری رشتهها و برنامههای آموزشی مورد توجه قرار گرفته است.
همافزایی دانشگاه، پژوهش و رسانه لازمه تحقق گفتمان تقریب است
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به فلسفه تأسیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی اظهار داشت: این دانشگاه از ابتدا با این نگاه شکل گرفت که در کنار فعالیتهای پژوهشی و رسانهای مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، یک پایگاه آموزشی نیز برای تربیت نیروهای متخصص در حوزه تقریب ایجاد شود.
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی افزود: حوزه رسانه، حوزه پژوهش و حوزه آموزش، سه ضلع مکمل یکدیگر هستند. رسانه بیش از هر چیز بر افکار عمومی و احساسات جامعه اثر میگذارد، پژوهش به تولید و تعمیق دانش میپردازد و آموزش، با فرآیندی مستمر و بلندمدت، مسئولیت نهادینهسازی دانش و تربیت نیروی انسانی را برعهده دارد.
وی تصریح کرد: اگر این سه حوزه در کنار یکدیگر حرکت کنند، میتوانند گفتمان تقریب را به صورت پایدار در جامعه نهادینه کنند؛ به همین دلیل نیز در اساسنامه دانشگاه بر حرکت همسو با مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی تأکید شده و دبیرکل مجمع ریاست هیئت امنای دانشگاه را برعهده دارد.
همکاری دانشگاه و خبرگزاری تقریب باید هدفمند و ساختارمند باشد
فلاحزاده با اشاره به ظرفیتهای مشترک دانشگاه و خبرگزاری تقریب گفت: همکاری این دو مجموعه نباید صرفاً به انتشار اخبار محدود شود، بلکه لازم است شاخصهای مشخصی برای همافزایی میان آنها تعریف شود. بسیاری از تولیدات علمی دانشگاه میتواند از طریق خبرگزاری تقریب در اختیار مخاطبان قرار گیرد و در مقابل، ظرفیتهای خبری و رسانهای تقریب نیز میتواند در معرفی فعالیتهای دانشگاه و تبیین گفتمان تقریب نقشآفرین باشد.
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی تأکید کرد: هر اقدامی که بدون هدفگذاری و برنامهریزی انجام شود، اثرگذاری لازم را نخواهد داشت؛ از این رو باید همکاری میان دانشگاه و خبرگزاری تقریب بر پایه اهداف مشخص، شاخصهای روشن و برنامهای منسجم شکل بگیرد تا بتواند در تحقق مأموریتهای مشترک این دو مجموعه مؤثر واقع شود.
زیست مشترک دانشجویان مذاهب، مهمترین ظرفیت دانشگاه برای تحقق تقریب
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی در ادامه این نشست، نقش این دانشگاه در کاهش تعصبات مذهبی و مقابله با جریانهای افراطی را مورد توجه قرار داد و گفت: یکی از مهمترین ویژگیهای دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی، فراهم کردن زمینه «زیست مشترک» میان دانشجویان مذاهب مختلف اسلامی است؛ ظرفیتی که آثار آن به مراتب فراتر از آموزشهای نظری و مباحث کلامی است.
وی با اشاره به تأکیدات شهید آیتالله رئیسی در جلسات هیئت امنای دانشگاه اظهار داشت: ایشان همواره بر این نکته تأکید داشتند که در کنار آموزشهای علمی، آنچه در این دانشگاه اهمیت ویژهای دارد، تجربه زندگی مشترک دانشجویان مذاهب مختلف در کنار یکدیگر است.
فلاحزاده افزود: هنگامی که دانشجویان شیعه و اهل سنت در کنار یکدیگر تحصیل میکنند، در خوابگاه زندگی مشترک دارند، از امکانات آموزشی و رفاهی یکسان استفاده میکنند و در فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی مشارکت دارند، به تدریج بسیاری از ذهنیتهای نادرست و سوءبرداشتهای مذهبی از بین میرود.
وی ادامه داد: بسیاری از قضاوتها درباره مذاهب مختلف، ناشی از شنیدهها و پیشداوریهاست؛ اما زمانی که افراد در یک محیط علمی مشترک قرار میگیرند، شناخت واقعی جایگزین ذهنیتهای قبلی میشود و زمینه گفتوگو و تعامل سازنده فراهم میشود.
تقویت هویت مشترک اسلامی؛ راهکار مقابله با تعصب و افراطگرایی
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی با اشاره به مباحث جامعهشناسی درباره پدیده تعصب گفت: تعصب، در بسیاری از نظریههای جامعهشناسی، ابزاری برای ایجاد انسجام درونگروهی از طریق ایجاد «دیگری» یا «غیریت» تلقی میشود؛ به همین دلیل افراد گاه تصور میکنند برای حفظ هویت خود باید در برابر دیگران موضعگیری کنند. اما هنگامی که افراد در فضای علمی قرار میگیرند، درمییابند که پیش از هر چیز، دارای هویت مشترکی به نام اسلام هستند؛ هویتی که بر پایه قرآن کریم، پیامبر اکرم(ص)، توحید و ارزشهای مشترک اسلامی شکل گرفته است.
فلاحزاده خاطرنشان کرد: در چنین فضایی، هویت مشترک اسلامی جایگزین نگاههای محدود و صرفاً مذهبمحور میشود و افراد به جای تأکید بر اختلافات، بر مشترکات تمرکز میکنند؛ موضوعی که میتواند نقش مهمی در کاهش تعصبات و تقویت انسجام امت اسلامی داشته باشد.
وی تصریح کرد: محیط دانشگاه، به دلیل آنکه مبتنی بر عقلانیت، گفتوگو و استدلال علمی است، زمینه عبور از رفتارهای احساسی و تعصبآلود را فراهم میکند و دانشجویان را برای تعامل منطقی با پیروان دیگر مذاهب آماده میسازد.
فلاحزاده در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به تغییر شیوههای آموزش در عصر فناوری، بر ضرورت بهرهگیری از ابزارهای نوین آموزشی تأکید کرد و گفت: دانشگاهها اگر خود را با تحولات روز، فناوریهای نوین و شیوههای جدید انتقال دانش هماهنگ نکنند، به تدریج با عقبماندگی مواجه خواهند شد.
وی افزود: یکی از مهمترین واقعیتهای امروز، گسترش هوش مصنوعی است؛ پدیدهای که دیگر نمیتوان آن را نادیده گرفت و دانشگاهها ناگزیرند از ظرفیتهای آن در آموزش، پژوهش و مدیریت بهره ببرند.
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی اظهار داشت: در سند راهبردی دانشگاه، استفاده از فناوریهای نوین از جمله هوش مصنوعی پیشبینی شده و برنامهریزیهایی برای بهرهگیری از این ظرفیت در حوزههای مختلف آموزشی و پژوهشی در دستور کار قرار دارد.
وی با اشاره به ضرورت توسعه آموزشهای مجازی گفت: یکی از برنامههای مهم دانشگاه، راهاندازی نظام آموزش مجازی است؛ موضوعی که اگرچه در اسناد بالادستی دانشگاه پیشبینی شده، اما تاکنون به مرحله اجرا نرسیده است.
فلاحزاده افزود: تحقق این هدف نیازمند فراهم شدن زیرساختهای فنی، اخذ مجوزهای لازم از وزارت علوم و ایجاد بسترهای مناسب آموزشی است و امیدواریم با تأمین این مقدمات، امکان بهرهگیری از آموزش مجازی برای دانشجویان داخل و خارج کشور فراهم شود.توسعه آموزش مجازی میتواند زمینه ارتباط گستردهتر دانشگاه با مخاطبان جهان اسلام را فراهم کند و ظرفیت دانشگاه را در حوزه آموزش بینالمللی افزایش دهد.
جذب دانشجویان خارجی از اولویتهای راهبردی دانشگاه است
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی با تأکید بر ضرورت بینالمللی شدن دانشگاه گفت: اعتبار علمی دانشگاه زمانی به طور کامل محقق میشود که دانشجویان خارجی، استادان بینالمللی و مراکز علمی جهان اسلام، این دانشگاه را به عنوان یک مرجع معتبر علمی بشناسند.
وی افزود: هدف ما صرفاً افزایش آمار دانشجویان نیست، بلکه جذب دانشجویان هدفمند، توانمند و علاقهمند به گفتمان تقریب است؛ دانشجویانی که پس از بازگشت به کشورهای خود بتوانند پیامآور وحدت و گفتوگوی اسلامی باشند.
فلاحزاده با اشاره به ظرفیت شعب دانشگاه در استانهای مرزی از جمله سیستان و بلوچستان و کردستان اظهار داشت: این مراکز میتوانند نقش مهمی در جذب دانشجویان کشورهای همسایه، تقویت ارتباطات علمی با جوامع اهل سنت و جلوگیری از گرایش برخی جوانان به مراکز آموزشی افراطی ایفا کنند.
وی ادامه داد: دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی باید به گونهای عمل کند که جوانان مسلمان منطقه، این دانشگاه را نخستین انتخاب خود برای تحصیل در حوزه مطالعات اسلامی و تقریب مذاهب بدانند.
رئیس دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی با تأکید بر تفاوت مأموریت این دانشگاه با دانشگاههای عمومی کشور گفت: رسالت دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی، افزایش صرف تعداد دانشجویان یا رقابت آماری با سایر دانشگاهها نیست، بلکه این دانشگاه برای انجام مأموریتی تخصصی تأسیس شده است.
وی افزود: دانشگاههای عمومی مسئولیت تربیت نیروی انسانی در رشتههای مختلف علمی و حرفهای را بر عهده دارند، اما مأموریت دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی، تربیت نیروهای متخصص در حوزه تقریب مذاهب، گفتوگوی اسلامی و تعامل میان پیروان مذاهب مختلف است.
فلاحزاده خاطرنشان کرد: بر همین اساس، شاخصهای ارزیابی این دانشگاه نیز باید متناسب با مأموریت تخصصی آن تعریف شود و نمیتوان همان معیارهایی را که برای دانشگاههای عمومی یا رسانههای عمومی در نظر گرفته میشود، درباره این دانشگاه به کار برد.
تحمیل عقیده، جایی در فلسفه وجودی دانشگاه بین المللی مذاهب ندارد
وی در پایان با تأکید بر رویکرد علمی و تقریبی دانشگاه گفت: دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی هرگز با هدف تحمیل عقیده یا تغییر مذهب افراد تأسیس نشده است و چنین رویکردی با فلسفه وجودی این مجموعه سازگار نیست. وظیفه دانشگاه، تبیین علمی آموزههای مذاهب اسلامی، تقویت گفتوگو، ارتقای شناخت متقابل و ایجاد زمینه تعامل میان مسلمانان است و معتقدیم هرگاه حقیقت به درستی تبیین شود، انسانها بر اساس فطرت الهی خود مسیر صحیح را انتخاب خواهند کرد.
وی تأکید کرد: آنچه امروز جهان اسلام بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد، گسترش گفتوگو، تعمیق شناخت متقابل و تقویت مشترکات اسلامی است و دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی تلاش میکند در چارچوب همین مأموریت، نقش خود را در تحقق وحدت امت اسلامی ایفا کند.
انتهای پیام/
