اخلاق نبوی و محبت اهل‌بیت(ع)، محور وحدت امت اسلامی

به گزارش خبرنگار حوزه استان های خبرگزاری تقریب، ماموستا هاشم نوری، عالم اهل سنت کردستان و امام جمعه بلبان‌آباد در یادداشتی با عنوان «اخلاق نبوی و محبت اهل‌بیت(ع)، محور وحدت امت اسلامی» به مناسبت رحلت جانگداز حضرت رسول اکرم(ص) نوشت:

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمدلله رب العالمین، و الصلاة و السلام علی سیدنا محمد و علی آله و صحبه أجمعین.

ضمن عرض سلام و ادب، ابتدا لازم می‌دانم یادآور شوم که سخن گفتن درباره رسول اکرم حضرت محمد مصطفی(ص) و اهل‌بیت بزرگوار ایشان، سخن گفتن از نورانی‌ترین و ارزشمندترین بخش تاریخ و فرهنگ اسلامی است. از نگاه اهل‌سنت، محبت پیامبر(ص)، محبت اهل‌بیت ایشان و احترام به اصحاب گرامی رسول خدا(ص)، همگی در کنار یکدیگر قرار دارند و ما اهل‌بیت پیامبر(ص) را دوست می‌داریم و به مقام و فضیلت آنان ارج می‌نهیم. خداوند متعال می‌فرماید: «قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَىٰ» (شوری، ۲۳) و رسول اکرم(ص) نیز فرمودند: «أُذَكِّرُكُمُ اللَّهَ فِي أَهْلِ بَيْتِي»؛ این نگاه می‌تواند پایه‌ای محکم برای محبت، احترام و همدلی میان مسلمانان باشد.

۱. پیامبر اکرم(ص)، اخلاق و وحدت
در سالروز رحلت پیامبر رحمت، اگر بخواهیم از میان آموزه‌های فراوان آن حضرت، یک محور اصلی برای وحدت امت اسلامی برگزینیم، آن محور، رحمت، اخلاق نیکو، گذشت، برادری و پرهیز از اختلاف و کینه‌ورزی است.

پیامبر(ص) تنها با سخن مردم را به وحدت دعوت نکرد، بلکه خود مظهر رحمت و اخلاق بودند. خداوند می‌فرماید: «وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ» (قلم، ۴) و «وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ» (انبیاء، ۱۰۷). بنابراین جامعه اسلامی اگر امروز به دنبال وحدت واقعی است، باید اخلاق نبوی را در زندگی خویش زنده کند. گاهی تصور می‌شود وحدت یعنی همه مسلمانان در همه مسائل علمی و فقهی یکسان بیندیشند؛ در حالی که چنین چیزی نه ممکن است و نه لازم.

در طول تاریخ، میان علما در بسیاری از مسائل فقهی اختلاف نظر وجود داشته، اما این اختلاف علمی نباید به دشمنی، بدگویی، اهانت و نفرت بدل شود. قرآن می‌فرماید: «وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ» (انفال، ۴۶) و «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» (آل‌عمران، ۱۰۳). امروز بیش از هر زمان نیاز داریم این آیات را از شعار به عمل برسانیم.

شیعه و سنی با وجود اختلافات مذهبی و فقهی، در اصول بزرگی مشترک‌اند: خدای واحد، پیامبر واحد، قرآن واحد، قبله واحد، نماز، روزه، حج، زکات و ارزش‌های اخلاقی و انسانی مشترک. دشمنان از اختلاف ما سود می‌برند و ما از وحدت و برادری بهره‌مند می‌شویم. رسول خدا(ص) فرمود: «المؤمن للمؤمن كالبنيان يشد بعضه بعضا»؛ راه جاری‌سازی این آموزه در زمان ما، پرهیز از توهین به مقدسات، تحریک احساسات مذهبی، انتشار سخنان تفرقه‌انگیز و نسبت‌دادن سخنان ناروا به پیروان مذاهب، و در مقابل، تأکید بر مشترکات، محبت و احترام متقابل است. امروز بهترین راه دفاع از پیامبر رحمت(ص)، زنده کردن رحمت و اخلاق ایشان در میان خودمان است.

۲. صلح امام حسن(ع) و الگوی تقریب
امام حسن مجتبی(ع) از شخصیت‌های بسیار بزرگ و محبوب نزد اهل‌سنت و از سادات و اهل‌بیت گرامی رسول خدا(ص) هستند. در منابع معتبر اهل‌سنت، فضائل فراوانی درباره ایشان نقل شده است. پیامبر(ص) درباره ایشان فرمود: «إِنَّ ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ، وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ عَظِيمَتَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ» (صحیح بخاری). این حدیث حقیقت بزرگی را می‌آموزد: گاهی حفظ خون مسلمانان، امنیت جامعه اسلامی و جلوگیری از برادرکشی، از پیروزی ظاهری در یک نزاع سیاسی مهم‌تر است. صلح امام حسن(ع) نمونه‌ای از دوراندیشی، فداکاری و ترجیح مصلحت عمومی مسلمانان بر منافع شخصی است.

درس امروز این است که اگر مسلمانان در مسائل سیاسی، اجتماعی و مذهبی اختلاف دارند، نباید اجازه دهند این اختلاف به خشونت، تکفیر، دشمنی و خونریزی تبدیل شود. قرآن می‌فرماید: «وَالصُّلْحُ خَيْرٌ» (نساء، ۱۲۸) و «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ» (حجرات، ۱۰). بنابراین یکی از پیام‌های بزرگ زندگی امام حسن(ع) برای امروز این است که مصلحت امت، حفظ جان مسلمانان و جلوگیری از گسترش دشمنی، باید بر تعصبات و رقابت‌های شخصی و گروهی مقدم باشد. تقریب مذاهب به معنای از بین بردن هویت مذاهب نیست، بلکه به معنای آن است که مسلمانان ضمن حفظ اعتقادات و مبانی علمی خود، یکدیگر را دشمن ندانند و در مسائل مشترک همکاری کنند.

۳. وجوه مشترک امام حسن(ع) در نگاه اهل‌سنت
امام حسن(ع) از شخصیت‌هایی است که می‌تواند یکی از مهم‌ترین نقاط اتصال و محبت میان مسلمانان باشد. ما اهل‌سنت، ایشان را نه فقط به عنوان نوه پیامبر(ص)، بلکه به عنوان یکی از بزرگان اهل‌بیت، از شخصیت‌های بزرگ اسلام و چهره‌های محبوب و محترم امت اسلامی می‌شناسیم. رسول خدا(ص) فرمود: «الْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ» و نیز فرمود: «اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّهُ فَأَحِبَّهُ». بنابراین محبت امام حسن(ع) زمینه‌ای ارزشمند برای نزدیکی دل‌های مسلمانان است. برای بهره‌گیری از شخصیت ایشان در مسیر وحدت، باید بر چند ویژگی تأکید کنیم: اهل‌بیت بودن و انتساب به رسول خدا(ص)، محبت و جایگاه ویژه نزد پیامبر(ص)، عبادت، تقوا، بزرگواری، حلم و اخلاق کریمانه، و اصلاح‌طلبی و ترجیح مصلحت مسلمانان بر منازعات. این‌ها سرمایه‌های مشترکی هستند که می‌توانند میان شیعه و سنی پل بسازند.

نباید اجازه دهیم حوادث تاریخی، مسلمانان امروز را به دشمنی بکشاند. تاریخ را باید با علم و انصاف مطالعه کرد، اما آینده امت را باید با برادری و حکمت ساخت. قرآن می‌فرماید: «وَلَا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْوًا بِغَيْرِ عِلْمٍ» (انعام، ۱۰۸) که حتی در مواجهه با اختلاف، زبان ما نباید به توهین و تحریک بدل شود. اگر مسلمانان به جای تأکید بر اختلافات، بر محبت پیامبر(ص)، محبت اهل‌بیت، احترام به صحابه و مشترکات امت تأکید کنند، فضای سالم‌تری در جهان اسلام شکل خواهد گرفت و امام حسن(ع) نماد همین محبت مشترک است.

۴. سیره علمی و اخلاقی امام رضا(ع) و گفت‌وگوی بین‌مذاهبی
امام رضا(ع) از شخصیت‌های بزرگ خاندان پیامبر(ص) و نسبت ایشان به رسول خدا(ص)، برای همه مسلمانان مایه احترام و محبت است. از زندگی علمی و اخلاقی ایشان می‌توان درس‌های مهمی برای گفت‌وگو میان مسلمانان و حتی پیروان ادیان و مکاتب مختلف گرفت. مهم‌ترین درس، احترام به طرف مقابل در هنگام گفت‌وگو و مناظره است. مناظره اگر برای کشف حقیقت باشد، وسیله رشد علمی است؛ اما اگر با تعصب، تحقیر، توهین و پیروزی‌طلبی همراه شود، به جای هدایت، موجب دوری دل‌ها می‌شود.

قرآن روش گفت‌وگوی اسلامی را چنین بیان کرده: «ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ» (نحل، ۱۲۵). ما باید یاد بگیریم با اندیشه مخالف گفت‌وگو کنیم، نه اینکه شخصیت مخالف را تحقیر کنیم. اگر عالمی شیعه و عالمی سنی با ادب، علم، انصاف و احترام با یکدیگر گفت‌وگو کنند، ممکن است در برخی مسائل به یک نتیجه نرسند، اما می‌توانند با وجود اختلاف علمی، برادر باقی بمانند. از روش علمی امام رضا(ع) نیز می‌توان آموخت که در گفت‌وگو شنونده خوبی باشیم، دلیل ارائه کنیم، سخن طرف مقابل را درست بفهمیم، از توهین پرهیز کنیم و اگر حقی گفته شد، آن را بپذیریم.

سخن پایانی
امروز جهان اسلام بیش از هر زمان به اخلاق نبوی، محبت اهل‌بیت، احترام به صحابه، تحمل اختلافات علمی، گفت‌وگوی منطقی و وحدت امت اسلامی نیاز دارد. ما اگر مسلمانیم، باید بدانیم اختلاف مذهبی نباید ما را از برادری اسلامی خارج کند. خداوند می‌فرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» و رسول خدا(ص) فرمود: «لَا تَحَاسَدُوا، وَلَا تَبَاغَضُوا، وَلَا تَدَابَرُوا، وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا». امروز وظیفه علما، روحانیون، دانشگاهیان، رسانه‌ها و همه دلسوزان امت، خاموش کردن آتش اختلاف و روشن کردن چراغ محبت و برادری است. باید به نسل جوان بیاموزیم که می‌توان مسلمان بود، به مذهب خود پایبند بود، دیدگاه خود را داشت، اما در عین حال به برادر مسلمان خود احترام گذاشت.

اختلاف علمی اگر با اخلاق همراه باشد، موجب رشد است؛ اما اختلاف همراه با تعصب و توهین، امت را ضعیف می‌کند. از خداوند می‌خواهیم محبت رسول اکرم(ص) و اهل‌بیت ایشان را در دل همه مسلمانان قرار دهد، میان ما الفت و برادری ایجاد کند، از تفرقه و دشمنی دورمان بدارد و به همه توفیق گام‌برداشتن در مسیر وحدت با اخلاق، حکمت، علم و انصاف عنایت فرماید.

اللهم أصلح ذات بیننا، وألف بین قلوبنا، واهدنا سبل السلام.
والسلام علیکم و رحمةالله و برکاته.

انتهای پیام/