۱۷ مردادماه روز خبرنگار در ایران همواره بهانهای است برای پاسداشت قلمهایی که در مسیر آگاهیبخشی، حقطلبی و همگرایی امت اسلامی گام برمیدارند. در این میان بازخوانی تاریخچه نخستین گامهای مطبوعاتی در کشورهای فارسیزبان (ایران، افغانستان و تاجیکستان) نشاندهنده یک ریشه واحد فرهنگی، زبانی و تاریخی است؛ میراثی مشترک که امروزه میتواند محوری اساسی برای تقویت تقریب رسانهای و همدلی ملتهای منطقه باشد.
اشتراک گذاری :
ایران «کاغذ اخبار» و آغاز عصر روشنگری مکتوب
سرآغاز روزنامهنگاری در ایران به دوران قاجار و همت میرزا صالح شیرازی بازمیگردد. او که از نخستین محصلان اعزامی به اروپا بود در سال ۱۲۱۵ خورشیدی (۱۸۳۷ میلادی) نخستین نشریه ایرانی را با نام «کاغذ اخبار» (ترجمه واژه Newspaper) در تهران منتشر کرد. این گام نخستین فراتر از یک اطلاعرسانی ساده سرآغاز پیوند جامعه ایران با تحولات فکری جهان و بسترساز مطالبهگری قلم در پهنه فلات ایران شد؛ جریانی که بعدها در دوران مشروطه به ابزاری اصیل برای آگاهیبخشی ملی و اسلامی تبدیل گردید.
افغانستان؛ «شمسالنهار» و طلیعه مطبوعات در قلب آسیا
در همسایگی شرقی و همزبان ایران افغانستان در دوران امیر شیرعلیخان گام در مسیر تجدد مطبوعاتی نهاد. در سال ۱۲۵۲ خورشیدی (۱۸۷۳ میلادی) نخستین روزنامه این کشور به نام «شمسالنهار»به مدیریت میرزا عبدالعلی در کابل متولد شد. شمسالنهارهمانگونه که از نامش پیداست به عنوان آفتاب روشنگری در قلب آسیا علاوه بر انتشار اخبار داخلی و خارجی بر اهمیت آموزش، صلح و اصلاحات اجتماعی تاکید میکرد و نمونهای از تلاش نخبگان این سامان برای بیداری جامعه اسلامی قلمداد میشد.
تاجیکستان؛ «بخارای شریف» و هویتخواهی در ماوراءالنهر
در فرارودان و سرزمین شاعرانه تاجیکستان تولد مطبوعات با بیداری ملی و صیانت از زبان فارسی پیوندی ناگسستنی دارد. در ۱۱ مارس ۱۹۱۲ میلادی (۱۲۹۰ خورشیدی) نخستین روزنامه فارسیزبان آسیای میانه با نام «بخارای شریف»به کوشش روشنفکران دلسوز و با همکاری میرزا جلال یوسفزاده در بخارا تاسیس شد. این جریده تاریخی، تریبونی برای بیداری، نشر اندیشههای اصلاحی و مبارزه با جهل بود و نقشی بیبدیل در حفظ هویت مکتوب و زبانی مردمان تاجیک ایفا کرد.
بررسی شناسنامه مطبوعاتی این سه کشور فارسیزبان نشان میدهد که از «کاغذ اخبار» تهران تا «شمسالنهار» کابل و «بخارای شریف» در فرارودان قلم همواره ابزاری برای تعالی جامعه، تحکیم باورهای مشترک و پایداری در برابر استبداد و استعمار بوده است.