راه نجات امت اسلامی؛ بازخوانی متون اصیل قرآنی و سنت نبوی
در دهههای اخیر، بحثهای بیپایانی در محافل فکری و رسانهای جهان اسلام پیرامون کارنامه جریانهای چپ و راست جریان داشته است. گزارهٔ تقلیلگرایانهٔ «چپ هرگز نفهمید» که ناظر بر فروپاشی اردوگاه شرق و بحرانهای ساختاری سوسیالیسم دولتی است، دهههاست ترجیعبند تحلیلهای مدافعان نظام بازار آزاد شده است. اما پرسش بنیادینی که خبرگزاری تقریب به عنوان منادی وحدت و بیداری امت اسلامی باید بدان بپردازد این است: آیا راست فهمید؟ آیا پناه بردن از چالهٔ چپ مادی به چاه راست نئولیبرال، توانسته است دردی از آلام مستضعفان جهان اسلام دوا کند یا اینکه هر دو رویکرد دو روی یک سکه از جهانبینی مادیگرایانه (ماتریالیستی) هستند که غایتشان تفرقه و استثمار جوامع اسلامی است؟
اشتراک گذاری :
بخش اول: افسانهٔ نجاتبخشی راست و بتواره بازار آزاد
جریان راست اقتصادی و سیاسی با تکیه بر فروپاشی شوروی سابق مدعی پایان تاریخ و پیروزی مطلق نسخه سرمایهداری شد. اما واقعیتهای ملموس جهان اسلام و کشورهای در حال توسعه تصویری متفاوت ترسیم میکند:
۱. تعمیق شکاف طبقاتی: راستگرایی با ترویج خصوصیسازی بیضابطه و حذف حمایتهای اجتماعی، ثروتهای عمومی امت اسلامی را در دست اقلیتی خاص متمرکز کرد.
۲. وابستگی ساختاری: پذیرش بیچونوچرای توصیههای نهادهای مالی بینالمللی (مانند صندوق بینالمللی پول)، استقلال اقتصادی کشورهای اسلامی را مخدوش و آنها را به حاشیهٔ گوشبهفرمان اقتصاد جهانی تبدیل کرده است.
۳. اصالت سرمایه در برابر اصالت کرامت انسانی: در نظریه راست، انسان زمانی ارزش دارد که تولیدکننده یا مصرفکننده سودآور باشد؛ نگاهی که با تعریف اسلام از کرامت ذاتی انسان (وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ) در تضاد مستقیم است.
بخش دوم: بحران هویتی چپ؛ نفی معنویت و فروپاشی درونساختاری
اگرچه جریان چپ با شعار عدالت اجتماعی و مبارزه با امپریالیسم در قرن بیستم توانست بخشهایی از نخبگان و تودهها را جذب کند اما به دلیل سه نقص بنیادین به بنبست رسید:
۱. بنبست جهانبینی مادی: تقلیل دادن هستی به روابط تولید و نفی ابعاد قدسی و معنوی انسان.
۲. سلب آزادیهای مشروع: ایجاد ساختارهای توتالیتر و دولتیسازی افراطی که خلاقیت و پویایی جامعه را سرکوب کرد.
۳. ناسازگاری با باورهای بومی: تحمیل الگوهای الحادی بر جوامع دینمدار که در نهایت به واگرایی و فروپاشی این جریان منجر شد.
بخش سوم: تقریب ؛ راه سوم امت اسلامی
خبرگزاری تقریب معتقد است که رهایی امت اسلامی از بحرانهای معیشتی و هویتی در گرو تقریب دیدگاهها و بازگشت به نظریه اقتصادی و اجتماعی اسلام است. الگویی که بر پایههای زیر استوار است:
۱. پیوند عدالت و معنویت: در اقتصاد اسلامی تولید ثروت ممدوح است اما تکاثر و کنز آن محکوم است. عدالت اقتصادی بدون پشتوانه اخلاقی و تقوا پایدار نمیماند.
۲. همافزایی مذاهب اسلامی: تکیه بر مشترکات فقهی مذاهب اسلامی در باب عدالت اجتماعی، انفال، زکات، خمس و وقف میتواند مبنای یک نظام اقتصادی پویا و مستقل برای کل امت اسلامی باشد.
۳. نفی دوقطبیهای فرساینده: امت اسلام نباید در دام بازیهای فکری شرق و غرب بیفتد. شعار جاودانه «نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی» تجلی این استقلال فکری است.
نتیجهگیری
نه چپ مادی که انسان را در بند دیوانسالاری دولتی کشید حقیقت را فهمید و نه راست سرمایهسالار که انسان را قربانی مذبح سود و انباشت سرمایه کرد. راه نجات امت اسلامی بازخوانی متون اصیل قرآنی و سنت نبوی با رویکردی تقریبی و وحدتآفرین است تا فراتر از نسخههای شکستخوردهٔ غربی و شرقی، الگویی از عدالت، پیشرفت و کرامت انسانی را به جهان تشنهٔ امروز ارائه دهد. این رسالت امروز رسانهها و نخبگان بیدار جهان اسلام است.