مرکز تمدن اسلامی ازبکستان که قرار است در مارس 2026 در تاشکند افتتاح شود، به عنوان بزرگترین پروژه فرهنگی این کشور با هدف نمایش قرنها تبادل علمی، هنری و معنوی است که در آستانه تبدیل شدن به یکی از مهمترین کانونهای فرهنگی جهان اسلام قرار دارد.
اشتراک گذاری :
به گزارش حوزه بینالملل خبرگزاری تقریب، مرکز تمدن اسلامی در قلب تاشکند که نماد «بیداری معنوی و فرهنگی» ازبکستان است، نخستین بار در سال 2017 در مجمع عمومی سازمان ملل مطرح شد و امروز به مرحله نهایی رسیده است.
این مرکز که در زمینی به وسعت 10 هکتار ساخته شده، ترکیبی از هنر معماری احیا شده و مهندسی معاصر است. گنبد 65 متری و چهار دروازه عظیم آن نمادی از وحدت ملی و منطقهای ازبکستان است و عناصر تزیینی الهام گرفته از دوران تیموری، یادآور شکوه سمرقند و بخارا به عنوان کانونهای علم و خلاقیت است.
گالریهای داخلی این مرکز بر پایه مفهوم «تمدن، شخصیت و کشفیات» طراحی شده و سیر تاریخی از دوره پیش از اسلام تا رنسانسهای اول و دوم و «ازبکستان نو» را روایت میکنند. درمیان آثار ارزشمند، قرآن عثمانی مربوط به سده هفتم میلادی که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، شاخصترین اثر این مجموعه است.
این مجموعه از نظر علمی و آموزشی نیز کمنظیر است؛ کتابخانهای با 200 هزار جلد کتاب، آرشیو دیجیتال، آزمایشگاههای مرمت، موزه کودک و فضاهای تعاملی مجهز به فنآوریهای واقعیت مجازی، واقعیت افزوده و هوش مصنوعی برای آموزش علوم و هنر در نظر گرفته شده است. یک مدرسه خوشنویسی و چاپخانه سنتی نیز تجربهای ملموس از میراث مکتوب منطقه ارائه میدهد.
این پروژه در حوزه دیپلماسی فرهنگی نقشی تعیینکننده ایفا کرده است. «شوکت میرضیایف»، رئیس جمهور ازبکستان بارها تاکید کرده که «هویت ملی بر حافظه تاریخی استوار است» و بر این اساس، دولت ازبکستان روند بازگرداندن آثار تاریخی پراکنده در خارج از کشور را با جدیت پیگیری کرده است. گروههای تخصصی متشکل از مورخان، خاورشناسان و کارشناسان هنر با پژوهش میدانی در بریتانیا و دیگر کشورها، نسخهها، اشیای تاریخی و آثار هنری مرتبط با آسیای مرکزی را شناسایی و مستندسازی کردند.
نتیجه این تلاشها، بازگشت بیش از هزار اثر بسیار نادر از مجموعههای خصوصی و حراجهای بینالمللی به ازبکستان است؛ از جمله حدود 600 نمونه سفال، فلزکاری، خوشنویسی و نگارگری و همچنین نسخههای قرآنی متعلق به سده نهم و آثار دوران تیموری. همچنین 300 نسخه خطی از موسسه ابوریحان بیرونی نیز برای نخستین بار آماده نمایش عمومی شده است.
بر اساس توافقهای جدید، مراکز علمی بینالمللی همچون مرکز مطالعات اسلامی آکسفورد نیز به همکاریهای بلند مدت شامل پژوهش مشترک، تبادل علمی و برگزاری نمایشگاهها ابراز تمایل کردهاند. «خالد العنانی»، مدیرکل یونسکو پس از بازدید از این مرکز در نوامبر گذشته، آن را نوری برای سراسر جهان و نمادی از تنوع فرهنگی، تسامح و نقش تاریخی ازبکستان بهعنوان چهارراه تمدنها توصیف کرد.
تا کنون بیش از 1500 کارشناس از 40 کشور در مراحل پژوهش، طراحی معماری و حفاظت آثار مشارکت داشتهاند و دستکم 800 پروژه علمی و موزهای در چارچوب این طرح اجرا شده است.
با نزدیک شدن به موعد افتتاح مرکز تمدن اسلامی، این مرکز در حال تبدیل شدن به دروازه فرهنگی جدیدی برای ازبکستان است که نه تنها میراث گذشته را حفظ میکند، بلکه زمینهساز پژوهشهای تازه، تبادلات علمی گسترده و احیای کنجکاوی فکری در منطقه و فراتر از آن خواهد بود.
