رهبر شهید وحدت اسلامی را از شعار به یک راهبرد سیاسی و تمدنی تبدیل کرد
فعال و پژوهشگر اسلامی لبنان، وحدت اسلامی را میراث راهبردی رهبر شهید دانست و تأکید کرد: این وحدت باید فراتر از اختلافات مذهبی، به مبنایی برای مقابله با تفرقه، استقلال امت اسلامی و تقویت همکاری میان مسلمانان تبدیل شود.
اشتراک گذاری :
در شرایطی که جهان اسلام با چالشهای سیاسی، امنیتی، رسانهای و فکری متعددی روبهرو است، مسئله وحدت اسلامی بیش از گذشته اهمیت یافته است. در همین راستا، «حسین دیرانی» فعال و پژوهشگر اسلامی لبنان، در گفتوگو با خبرنگار حوزه بینالملل خبرگزاری تقریب به بررسی موانع وحدت اسلامی، تحولات نظام جهانی، رقابت میان کشورهای اسلامی و میراث رهبر شهید در عرصه وحدت اسلامی پرداخت. متن این گفتگو به شرح زیر است:
با توجه به چالشهای سیاسی و امنیتی جهان اسلام، وحدت اسلامی تا چه اندازه میتواند به تقویت قدرت و انسجام جوامع اسلامی کمک کند و مهمترین مانع تحقق این وحدت چیست؟
جهان امروز در شرایطی پیچیده قرار دارد و در آن، منازعات سیاسی، نظامی، رسانهای و فکری با یکدیگر درهم تنیده شدهاند. در چنین شرایطی، جهان اسلام شاهد قطبیشدن شدیدی میان جریانها و پروژههای مختلف است.
امروز دیگر تقابلها تنها به میدان نظامی محدود نیست، بلکه به عرصه رسانه، فرهنگ و آگاهی عمومی نیز کشیده شده است. رسانهها به یکی از عوامل مهم شکلدهی به مواضع ملتها تبدیل شدهاند و گاهی نیز از آنها برای گسترش شکاف و ایجاد دشمنی میان فرزندان یک امت استفاده میشود.
متأسفانه وحدت اسلامی که باید یکی از مهمترین ارزشهای مشترک مسلمانان باشد، همچنان با چالشهای بزرگی از جمله اختلافات سیاسی، مذهبی و رسانهای مواجه است. در حالی که موضوعاتی همچون عدالت، آزادی، مخالفت با اشغالگری و ظلم میتواند پل ارتباطی میان ملتها باشد، برخی اختلافات به عامل قطع رابطه و دشمنی تبدیل شده است.
وحدت اسلامی به معنای حذف اختلافات میان مسلمانان نیست؛ اختلاف در دیدگاه، اجتهاد و مواضع سیاسی امری طبیعی است. مهم این است که این اختلافات در چارچوب برادری باقی بماند و به نفرت، درگیری، تکفیر یا دشمنی تبدیل نشود.
قرآن کریم نیز اساس روشنی برای این وحدت ارائه کرده و میفرماید: "وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا"
این آیه، وحدت را صرفاً یک انتخاب سیاسی نمیداند،بلکه آن را یک ارزش ایمانی و اخلاقی و مسئولیتی در قبال امت معرفی میکند.
یکی از خطرناکترین موانع وحدت اسلامی نیز گفتمان رسانهای مبتنی بر تحریک، ترساندن، تکفیر و متهمسازی است. رسانه هنگامی که مسئولیت اخلاقی خود را از دست بدهد، میتواند اختلاف طبیعی را به یک نزاع دائمی تبدیل کند و تصویری تحریفشده از دیگری ارائه دهد؛ به گونهای که مسلمان تصور کند برادر دینی یا هموطنش دشمن واقعی اوست.
با توجه به تغییر موازنه قدرت در جهان و ظهور قدرتهای جدید، آیا شکلگیری نظام جهانی جدید میتواند فرصت تازهای برای تقویت نقش جهان اسلام فراهم کند؟ کشورهای اسلامی برای بهرهگیری از این فرصت چه باید انجام دهند؟
تحولات سریع در موازنه قدرت جهانی و ظهور قدرتهای منطقهای و بینالمللی جدید، فرصتی تاریخی برای جهان اسلام فراهم کرده است تا جایگاه خود را در نظام جهانی بازتعریف کند.
تحولات اخیر، از جمله رویارویی میان آمریکا و متحدانش از یک سو و جمهوری اسلامی ایران از سوی دیگر، نشان داده است که موازنه قدرت دیگر مانند دهههای گذشته نیست و توان قدرتهای بزرگ برای تحمیل اراده سیاسی و نظامی خود محدودتر شده است.
از این منظر، نتایج جنگ اخیر را میتوان نشانهای از مقاومت جمهوری اسلامی ایران و توانایی این کشور برای حفظ نظام سیاسی و راهبرد خود دانست؛ هرچند ایران در این جنگ متحمل خسارات انسانی و مادی شد و شماری از رهبران آن نیز شهید شدند.
این شرایط فرصت تاریخی برای جهان اسلام ایجاد کرده است تا روابط خود را بر پایه استقلال سیاسی، منافع مشترک و همکاری منطقهای، به دور از وابستگی به قدرتهای بینالمللی بازسازی کند.
کشورهای عربی و اسلامی باید روابط سیاسی، دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی خود را تقویت کنند و از ظرفیتهای گسترده منطقه در زمینه موقعیت جغرافیایی، منابع طبیعی، نیروی انسانی و بازارهای بزرگ بهره بگیرند.
تقویت روابط با جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک قدرت تأثیرگذار منطقهای نیز میتواند بخشی از یک چشمانداز گستردهتر برای همکاری میان کشورهای منطقه باشد.
با توجه به رقابت میان برخی کشورهای اسلامی، آیا میتوان این رقابت را به رقابتی سازنده برای پیشرفت جهان اسلام تبدیل کرد؟ از نگاه رهبر شهید، مرز میان رقابت سازنده و اختلافات ویرانگر کجاست؟
متأسفانه رقابت موجود میان برخی کشورهای اسلامی به رقابت سازنده تبدیل نشده، بلکه در مواردی رنگ خصمانه به خود گرفته است.
هنگامی که برخی کشورها اجازه میدهند آمریکا به بهانه حفاظت از آنها در خاکشان پایگاه نظامی ایجاد کند و این پایگاهها برای حمله به کشورهای عربی و اسلامی دیگر مورد استفاده قرار گیرد، این مسئله موجب افزایش شکاف میان کشورهای اسلامی میشود.
اگر این کشورها به جای آن، روابط دیپلماتیک، سیاسی و امنیتی خود را تقویت کنند، این امر به سود دولتها و ملتهای آنها خواهد بود.
رقابت میان کشورهای اسلامی زمانی میتواند مشروع و مفید باشد که در خدمت ملتها، استقلال و پیشرفت آنها قرار گیرد؛ اما هنگامی که به زیان یک کشور اسلامی دیگر تمام شود یا زمینه دخالت و تجاوز خارجی را فراهم کند، به اختلافی ویرانگر تبدیل خواهد شد.
رقابت سازنده یعنی کشورها در حوزههایی مانند اقتصاد، آموزش، صنعت، فناوری، توان دفاعی و ارتقای سطح زندگی مردم با یکدیگر رقابت کنند، اما همکاری سیاسی و امنیتی میان آنها حفظ شود.
در مقابل، رقابت ویرانگر زمانی شکل میگیرد که رقابت به کشمکش بر سر نفوذ، تحریک متقابل یا استفاده از قدرتهای خارجی علیه کشورهای اسلامی دیگر تبدیل شود.
مرز اصلی میان این دو، موضع کشورها در قبال منافع مشترک اسلامی و استقلال از سلطه خارجی است. اختلاف در سیاستها و منافع نباید به دشمنی تبدیل شود و امکان سوءاستفاده قدرتهای خارجی از اختلافات داخلی را فراهم کند.
راهکار عملی نیز تقویت گفتوگوی دیپلماتیک، ایجاد سازوکارهای امنیت منطقهای و حل اختلافات میان کشورهای اسلامی از طریق گفتوگوست؛ به گونهای که رقابت به عاملی برای پیشرفت تبدیل شود، نه عامل تفرقه.
مهمترین میراث رهبر شهید در عرصه وحدت اسلامی چیست؟
مهمترین میراثی که میتوان از آن یاد کرد، تبدیل وحدت اسلامی از یک مفهوم نظری به یک پروژه سیاسی و راهبردی بلندمدت است.
از مهمترین محورهای این میراث میتوان به قرار دادن وحدت فراتر از اختلافات مذهبی، مقابله با تفرقه مذهبی، حمایت از مسئله فلسطین، استقلال از سلطه خارجی و تقریب میان مذاهب اسلامی اشاره کرد.
رهبر شهید انقلاب اسلامی تأکید داشت که اختلاف میان مذاهب اسلامی نباید به درگیری میان مسلمانان تبدیل شود و نقاط مشترک مسلمانان بسیار گستردهتر از نقاط اختلاف آنهاست.
همچنین ایجاد دشمنی میان اهل سنت و شیعیان را ابزاری برای تضعیف مسلمانان و فراهم کردن زمینه نفوذ قدرتهای خارجی در منطقه میدانست.
در این نگاه، مسئله فلسطین نیز یک مسئله مشترک برای مسلمانان و زمینهای برای همگرایی مذاهب و جریانهای مختلف اسلامی است.
وحدت اسلامی همچنین صرفاً به معنای نزدیکی دینی نیست، بلکه با استقلال سیاسی، امنیتی و اقتصادی مسلمانان و جلوگیری از تبدیل اختلافات داخلی به ابزاری برای مداخله خارجی پیوند دارد.
