قرآن و سنت پیامبر صلیاللهعلیهوآله دو منبع اساسی و مورد اتفاق همه مذاهب اسلامی برای نظریهپردازی در فروعات فقهی است با این حال فتاوا و آرای متفاوتی از سوی فقها مطرح شده و میشود.از آن جا که اجتهاد در هر زمان اقتضای خود را دارد و مجتهدان هر عصر آرای متفاوتی را با برداشت از کتاب و سنت ارائه میدهند،
خبرگزاری تقریب – سرویس فرهنگی:
قرآن و سنت پیامبر صلیاللهعلیهوآله دو منبع اساسی و مورد اتفاق همه مذاهب اسلامی برای نظریهپردازی در فروعات فقهی است با این حال فتاوا و آرای متفاوتی از سوی فقها مطرح شده و میشود.از آن جا که اجتهاد در هر زمان اقتضای خود را دارد و مجتهدان هر عصر آرای متفاوتی را با برداشت از کتاب و سنت ارائه میدهند، مؤلف متذکر این نکته میشود که میان اندیشه بشر و وحی الهی باید تفاوت نهاد و اختلاف در آرا پدیده میمونی است که در اندیشه بشری پذیرفته شده و حدیث نبوی «اختلاف امتی رحمة» آن را رحمت معرّفی میکند.
نویسنده در نهایت به این نتیجه میرسد که هر یک از مذاهب اسلامی باید در مقابل آرای مذاهب دیگر از خود انعطاف نشان دهد تا اجتهاد در فروع فقهی و اختلاف آرا؛ خود راهی برای تقریب بین مذاهب به شمار آید؛ نه این که هر مذهبی با اصرار بر حق بودن خود، زمینه تکفیر و تضییق مذاهب دیگر و در نتیجه تفرقه بین مذاهب را فراهم آورد.
مقدمه
سپاس خداوند جهانیان را و درود و سلام بر سرور ما محمد سرور اولین و آخرین. یکی از رحمتهای خداوند متعال این است که از فرزندان این امت چراغهای هدایت و کشتیهای نجات قرار داد تا راهنمای امت به خیر و راه رستگاری باشند، قرآن را تفسیر کنند، سنت را برایشان تشریح نمایند و احکام شرعی را برایشان از آیات قرآنی و احادیث شریف استنباط نمایند. از این راه مکاتب فقهی به وجود آمد و مذاهب اسلامی متعدد گردید که هر مذهبی برای خود برنامهای و هر مکتبی و هر مجتهدی روشی دارد. ولی همگان متفقاند که منظور و هدف یکی است و آن تلاش برای دسترسی به حکم ارجح و ارائه آن به مسلمانان برای اجرای شریعت خدا و اجرای احکام او است. قانونگذار یکی است و او خدای سبحان و متعال است، منبع یکی است و آن وحی (قرآن و سنت) است و تبلیغ کننده یکی است و او پیامبر اسلام محمد صلیاللهعلیهوآله است. امام بصیری چه نیکو گفته است:
و کلهم من رسول الله ملتمس
غرفا من البحر او رشفاً من الدیم
همگی از رسول الله ملتمساند، برای رفع عطش از آب دریا یا از آب باران مینوشند.
این اجتهاد شرعی و آن مدارس فقهی با برنامهها و دیدگاههای متفاوت، برای ما ثروت فقهی رسا و بزرگی به میراث گذاشتهاند که امت مسلمان میتواند به آن افتخار نماید و علمای خود را گرامی بدارد. از این رو باید از آن، راهی برای نزدیکی به یکدیگر قرار دهیم چنان که در شکلگیری خود، اصل همین مطلب بوده است و نه برخوردی که برخی از پیروان نادان مذاهب دنبال ترسیم آناند تا اجتهاد فقهی را به منبع نیرویی برای امت و میدان افتخاری برای فرزندان خود تبدیل نمایند. دسترسی به چنین هدفی تنها با درک این حقیقت از سوی همه پیروان مذاهب و مکاتب فقهی ممکن است که اجتهاد فقهی دروازهای از دروازههای وحدت اسلامی است و نه روزنهای از روزنههای تفرقه و پراکندگی.
با توجه به دادههایی که اشاره کردم این موضوع را زیر عنوان «اجتهاد فقهی و تقریب مذاهب اسلامی» انتخاب نموده و آن را در چهار محور زیر بحث و بررسی میکنم:
الف ـ ماهیت اجتهاد فقهی و اهمیت آن
ب ـ وحی الهی و اندیشه بشری
ج ـ رابطه موجود میان پیروان مذاهب فقهی
د ـ اجتهاد فقهی راهی برای تقریب و نه ابزاری برای برخورد
امید زیادی دارم که بتوانم این موضوع را ارائه کنم و با توجه به اهمیت شرعی که دارد آن را مورد بررسی قرار دهم. هدف ما رضای خداوند است.
الف ـ ماهیت اجتهاد فقهی و اهمیت آن
علمای اصول میگویند: اجتهاد به معنای تلاش و بررسی ممکن برای دسترسی به احکام شرعی است از راه استنباط از یک دلیل مفصل از ادله شرعی (ابوزهره، 1377: 356؛ خلاف، 1408: 222 و زیدان، 1405: 401).
چنانچه اجتهاد به معنای تلاش برای شناخت حکم خداوند متعال در یک امر طبق ضوابط و اصولی باشد که علمای امت آن را مشخص کردهاند، شایسته است که توشه هر مسلمان و دوست او در تعامل او با خداوند متعال، از راه اجرای واجبات و پرهیز از محرمات او باشد.
ولی با توجه به اختلافها و توانهای فکری و روشهای درک استنباطی که میان بشر وجود دارد و با در نظر گرفتن تفاوتهای آنها در توجه به مشاغل دنیوی که مانع میشود همگی این وظیفه را یکسان و به نحو احسن انجام دهند، یکی از رحمتهای خدا به بندگان خود این بود که به آنها اجازه داد تا از کسانی که توان انجام چنین کاری دارند پیروی نمایند. خداوند متعال در قرآن کری
