اشاره: تلاش براي اتحاد و انسجام، يک حکم ثانوي و موضع گيري تاکتيکي و موقّت و مصلحتي نيست؛ کوشش براي وحدت امت اسلامي، يک فريضه عقلي، فطري ، قرآني و مورد تأکيد رسول اعظم (ص) و عترت اطهار آن بزرگوار است. نه تنها در سطح فرقههاي مذهبي، بلکه در سطح اديان توحيدي وبلکه فراتر در قلمرو بشري، اسلام طرفدار اتحاد، هماهنگي، همکاري، همفکري بر محور عدل و انصاف و توحيد و اخلاق است.
بنابراين محور و مدار تلاش ها و فعاليتهاي فرهنگي در داخل و خارج کشور، اتحاد و تحکيم روابط بين امّت اسلامي است.
مباني همبستگي
هدف از آفرينش عالم و آدم عبادت و معرفت خداست. تکامل انسان از راه تقرب به مقام قدسي ربوبي به دست ميآيد. انسانها در تکوين، هدف و مقصد واحدي دارند ، اعضاي يک کارواناند. از يک نقطه آغاز کردهاند، به سوي يک نقطه در حرکتاند، در قلمرو شريعت، تکاليف واحدي دارند، قوانين همسان، قبله واحد، رهبري معنوي واحد و منافع مشترک دارند. دستيابي به آرمان بلند خلقت هدفي فراگير است و با اتحاد و انسجام و ياري و برادري آسانتر بدست ميآيد.
بنابراين همفکري، همکاري، تعاون، همدردي، اقداماتي کاملاً منطقي، قانوني، اخلاقي و مورد حمايت وحي و عقل است.
خلقت بشريت از يک ريشه، از گل، از آدم و حوا، از مباني اتحاد جامعه جهاني است. تاکيد
خلقت بشريت از يک ريشه، از گل، از آدم و حوا، از مباني اتحاد جامعه جهاني است. تاکيد بر تقوا به عنوان تنها معيار کرامت و ارزيابي بشريت: اِنَّ اکرمکم عند اتقاکم، راه را بر هر گونه امتياز نژادي، زباني، جغرافيايي، تاريخي و امتيازهاي مادي مثل: ثروت، قدرت، شهرت و مال و جمال ميبندد.
بر تقوا به عنوان تنها معيار کرامت و ارزيابي بشريت: اِنَّ اکرمکم عند اتقاکم[۱]، راه را بر هر گونه امتياز نژادي، زباني، جغرافيايي، تاريخي و امتيازهاي مادي مثل: ثروت، قدرت، شهرت و مال و جمال ميبندد.
ارزش انسان به روح و روان انساني است و روح و روان هر فرد به وسيله خود او ساخته ميشود.عقيده به خداي واحد، خالق واحد، معبود واحد، ملک واحد، و ربّ واحد، زمينه هر گونه وسوسه شيطاني را در زمينه امتياز جويي و خودبرتر بيني از بين ميبرد و کشتزار روح را براي بذرافشاني و آبياري با آب عدالت و شکوفايي گل وحدت فراهم ميآورد.
تقوا و احسان بهترين راهکار پاسداري از اتحاد و همبستگي اسلامي است. امام علي(ع) در پاسخ به يکي از ياران عارف و زاهد خويش که درخواست معرفي پارسايان داشت، چنين گفت: يا همّام اتّق الله و اَحْسِنْ! فان الله مع الذين اتقوا و الذين هم محسنون؛ اي همّام! بر تو باد به پارسايي و نيکي؛ زيرا خدا با پارسايان و نيکوکاران است. مهرورزي و اصلاح رابطه با خدا، با تقوا امکان پذير است، و اصلاح روابط با انسانها در سايه احسان مقدور است . امت اسلامي امروز همچون ديروز به اتحاد اسلامي نياز مبرم دارد. بايد ابعاد آن را شناخت و راهکار آن را پيدا کرد.
انواع تقريب
تقريب به معناي نزديک سازي مسلمانان به يکديگر در بخشهاي گوناگون، مهمترين نيازهاي فرزندان اسلام و قرآن است. تقريب فکري و عقيدتي، تقريب اخلاقي و عاطفي، تقريب آموزشي، تقريب پژوهشي، تقريب زيارتي و ديداري، تقريب همفکري و سميناري، تقريب خبري و اطلاع رساني، تقريب سياسي و اداري، تقريب نظامي و دفاعي، تقريب اقتصادي و صنعتي، تقريب نظام پولي و بازرگاني، و ديگر انواع هماهنگي و اتحاد و همکاري، از گامهاي ضروري است که بايد امت اسلامي سريعتر بردارند. مسئولان بخشهاي و دستگاههاي گوناگون در کشورهاي اسلامي براي تشکيل پارلمان و تدوين قوانين مشترک اسلامي، نظام قضايي هماهنگ ، دستگاههاي اجرائي هماهنگ با قرآن و سنت نبوي(ص) بايد اقدام کنند. به راستي در بلاد اسلامي، جشنهاي مشترک، عزاداريهاي مشترک، دوستان مشترک و دشمنان مشترک فراوان وجود دارند. در جامعه بزرگ اسلامي براي پول مشترک، بازار مشترک، خبرگزاري مشترک، توريسم و جهانگردي مشترک و مطبوعات و رسانههاي مشترک، چشماندازهاي فراواني به چشم ميخورد.
تدوين منشور وحدت اسلامي، رسالتي است که از سوي رهبري بزرگوار انقلاب اسلامي بر عهدة عالمان و روشنفکران دنياي اسلام گذاشته شد. تدوين اين منشور نخستين گام در جهت انسجام اسلامي است. در شرايطي که دشمنان به قصد تأمين منافع دنياي خويش،
تقريب به معناي نزديک سازي مسلمانان به يکديگر در بخشهاي گوناگون، مهمترين نيازهاي فرزندان اسلام و قرآن است. تقريب فکري و عقيدتي، تقريب اخلاقي و عاطفي، تقريب آموزشي، تقريب پژوهشي، تقريب زيارتي و ديداري، تقريب همفکري و سميناري، تقريب خبري و اطلاع رساني، تقريب سياسي و اداري، تقريب نظامي و دفاعي، تقريب اقتصادي و صنعتي، تقريب نظام پولي و بازرگاني، و ديگر انواع هماهنگي و اتحاد و همکاري، از گامهاي ضروري است که بايد امت اسلامي سريعتر بردارند.
به پيمانهاي مشترک و پيوند و همبستگي روي آوردهاند، چرا مسلمانان به منظور پاسداري از اخرت و دنياي خويش، اعتصام به حبل الله را فراموش کرده اند.
حبل الله بدون ترديد، قرآن و سنت نبوي و پيامبر اعظم و اهل بيت آن بزرگوار هستند. تمسک به قرآن و عترت راه رهايي و آزادي و فوز و فلاح امت اسلامي است.
ايمان مشترک، قرآن مشترک، قبله واحد، قانون واحد، نيازهاي مشترک، دردهاي مشترک و سرزمين هاي به هم پيوسته و دشمنان مشترک همه و همه ايجاب ميکند، تا عوامل و موانع اتحاد اسلامي را بهتر بشناسيم و در جهت تقويت رشتههاي الفت و برادري گام برداريم.
براي تقويت همبستگي اسلامي چه بايد کرد؟ مسلمانان به طور طبيعي نسبت يه يکديگر احساس برادري و مهرورزي دارند، از رنجهاي يکديگر رنج ميبرند و در شادي و پيروزي هم شريک اند. نه تنها مسلمانان نسبت به همدينان، خصومت و کينه ندارند، بلکه نسبت به رنج و آسايش مسلمانان بيتفاوت و بيطرف هم نيستند. براي تقويت همبستگي در آغاز بايد عوامل جدائي را شناخت و با آن مبارزه کرد.
عوامل و موجبات جدايي امت اسلامي به سه گروه قابل تقسيم است:
۱.عوامل فکري و عقيدتي گاه يک گروه از مسلمانان گروه ديگر را تکفير ميکند و به کفر و شرک و زندقه و الحاد متهم ميسازد. بزرگترين عامل اختلاف و گسيختگي جوامع اسلامي، اتهامات فکري، عقيدتي است که به دست دشمنان اتحاد امت، توليد و تبليغ شده است. به گفته يکي از دانشمندان بيدار، تهمت را دشمن ميسازد، عوام فريب پخش ميکند و عوام باور ميکند. تمسک به انديشههاي قرآني و عترت نبوي، از جهل و بدفهمي پيشگيري ميکند و زمينه اتحاد را فراهم ميآورد.
۲. عوامل سياسي و اجتماعي حکومتها و قدرتمندان و پاسداران زر و زور و تزوير براي حفظ دنياي خويش دينداري گروهي را زير سؤال ميبرند تا بهتر بتوانند با مخالفان خويش تسويه حساب کنند. اتهام به موسي(ع)، اتهام به يوسف(ع)، اتهام به عموم پيامبران، اتهام به علي(ع) و اتهام خارجي بودن به حضرت سيد الشهدا(ع) و مانند اينها، همه در اين زمينه ارزيابي ميشوند. نقش افترا در جداسازي امت اسلامي از همديگر، بزرگترين نقش است و راز مقابله قرآن و عترت با هر گونه تهمت اعتقادي، اخلاقي، مالي و سياسي همين تفرقه افکني و گروهسازي و نزاع فرقههاست. تحقير و تکفير و تجهيل بزرگترين عوامل درگيري، بدبيني، جناح بندي و اختلافات امت اسلامي است
۳. عوامل اخلاقي و رواني. نداشتن شرح صدر، عدم کنترل زبان، سلطة سوءظن و بدگماني، ناپارسايي و بيتقوايي، خودبرتر بيني و آزمندي و دنياگرايي، سبب حدايي، تفرقه، بدبيني، و قطع پيوندهاي عاطفي و فکري و رفتاري بين همة فرزندان آدم و حوّا و امتاسلامي است.
نداشتن ارتباط، برخورد ناسالم ودر روابط اجتماعي، بيتفاوتي به سرنوشت مسلمانان، روحيه تکبر و خودبرتربيني و عدم مراعات عدل و انصاف از دو سوي تشيّع و تسنّن، يکي از عوامل جدايي و دوري برادران از يکديگر است.
رعايت عدل و انصاف، زدودن فرهنگ اسلامي از خرافهها و عادتهاي نامقبول، و ارتباط بيشتر بين عالمان دو گروه بزرگ اسلامي ، مقدمات انسجام اسلامي را فراهم ميآورد.
پژوهشهاي تقريبي امروز پژوهشهاي تقريبي از ضروريترين نيازهاي پژوهشي و پشتوانه فعاليتهاي تبليغي و مقدمه عينيت بخشي به اتحاد اسلامي است. عقايد تفرقه افکن، اخلاق وحدت شکن، و رفتار خصومت بار، هر کدام جداگانه بايد مورد کند وکاو قرار
حبل الله بدون ترديد، قرآن و سنت نبوي و پيامبر اعظم و اهل بيت آن بزرگوار هستند. تمسک به قرآن و عترت راه رهايي و آزادي و فوز و فلاح امت اسلامي است.
گيرد. کدام بينشها سبب شقهشدن پيکر واحد امّت است؟ کدام خلق و خويها، مايه جدايي و پراکندگي است؟ کدام رفتارها مسلمانان را از هم دور ميکند. و سبب سوءظن و خصومت و کشمکش است؟ کدام فتاوا تفرقه افکن و خصومت بار است؟ نظامهاي آموزشي وحدت آفرين کدام است؟
رسانههاي اختلاف زا کداماند و چگونه عمل ميکنند و از کجا حمايت ميشوند؟ و رسانههاي وحدتگرا چه روشهايي را بايد در پيش گيرند. اقدامات اختلاف افکن افراد و گروهها، در داخل و خارج کدام است؟ اقدامات وحدت بخش چيست؟ سيره معصومين(ع) در زمينه همبستگي اسلامي چيست؟ شخص پيامبر اعظم(ص) براي حفظ اتحاد اسلامي چگونه رفتار ميکرد؟ عترت رسول اکرم(ص) براي حفظ انسجام مسلمانان چه کردند و چه گفتند؟
نقش جهاد و دفاع در همبستگي اسلامي و نقش همبستگي در حفظ آزادي و استقلال مسلمانان چيست؟
نماز چه نقشي در اتحاد اسلامي دارد؟ روزه چگونه به وحدت امت اسلامي کمک ميکند؟ خمس و زکات چه نقشي در انسجام مسلمانان دارد؟
قبله و قرآن چه نقشي در اتحاد اسلامي دارد؟ معرفت پيامبر(ص) و عترت چه نقشي در اتحاد امت اسلامي ايفا ميکند؟ نقش حج در پاسداري از تقريب مذاهب اسلامي چيست؟
تقريب در نگاه عقل و وحي چه جايگاهي دارد؟
رابطه ولايت و برائت با اتحاد و همبستگي اسلامي چيست؟ نقش روايات در اتحاد و اختلاف فرزندان اسلام چيست؟ نقش اسرائيليات در اختلاف افکني بين مسلمانان چيست؟
آيا مسلمانان وظايف مشترکي جز جنگ و جدال با يکديگر ندارند؟ آيا دنياي اسلام دشمني بزرگتر از فرق و گروههاي مسلمان ندارد؟
راستي، نقش يهود در اختلافات مذهبي مسلمانان چيست؟ نقش استکبار جهاني در تفرقه ملّي و مذهبي چيست؟ نقش انگليس در ايجاد، حفظ و تقويت تفرقه مذهبي و گسترش فرق ضالّه در بلاد اسلامي چيست؟
عوامل عقيدتي، همبستگي اسلامي کدام است؟ مباني اخلاقي انسجام مسلمانان چيست؟ عوامل سياسي اتحاد و تفرقه مسلمانان کدام است؟
نقش فقه و حقوق اسلامي در اتحاد
پژوهشهاي تقريبي امروز پژوهشهاي تقريبي از ضروريترين نيازهاي پژوهشي و پشتوانه فعاليتهاي تبليغي و مقدمه عينيت بخشي به اتحاد اسلامي است. عقايد تفرقه افکن، اخلاق وحدت شکن، و رفتار خصومت بار، هر کدام جداگانه بايد مورد کند وکاو قرار گيرد. کدام بينشها سبب شقهشدن پيکر واحد امّت است؟ کدام خلق و خويها، مايه جدايي و پراکندگي است؟
مسلمانان چيست؟
نقش نهادهاي بين المللي در اختلاف مسلمانان چيست؟ نهادهاي بينالملل اسلامي چه خدمتي به اتحاد اسلامي کردهاند؟
همبستگي در ميدان عمل مسلمانان، يک امّتاند، اهداف و آرمانهاي مشترک دارند، ولي قرنهاست که در ميدان عمل با تحميل مرزهاي سياسي و جغرافيايي و حکومتهاي وابسته و سلطه فقر و جهل و اختلاف، از دفاع و حمايت و کمک به يکديگر بازماندهاند. راستي ما مسلمانان در برابر قتل عامهاي بوسني و هرزگوين، هجوم به افغانستان، هجوم به عراق، هجوم به کشمير، حضور بيگانگان در کشورهاي آفريقايي، احداث پايگاه و پادگان در کشورهاي اسلامي چه کردهايم؟
از اقليتهاي مسلمان در دنيا چگونه دفاع ميکنيم؟
در حالي كه هر روز دهها و صدها مسلمان شيعه و سني در عراق کشته ميشوند ولي هيچ دولت و ملتي و هيچ کدام از رسانهها و نهادهاي بينالمللي زبان به اعتراض نميگشايند و هيچ کشور اسلامي رابطهاش را با انگليس و آمريکا قطع نميکند؟ چرا پادگانها و ناوگان کفر و شرک در بلاد اسلامي احساس امنيت و رفاه و سلطنت ميکنند، ولي فرزندان محمّد(ص) و علي(ع) در خانه و زندگي خود در عراق و فلسطين و لبنان و افغانستان بايد با فقر و ناتواني و ترس و مرگ دست و پنجه نرم کنند و جنازه عزيزانشان را به خاک بسپارند. و اقليتهاي مسلمان در اروپا و آمريکا شاهد تحقير و توهين به اسلام و پيامبر(ص) و ارزشهاي ديني خويش باشند؟
چرا کفار اروپايي، پول مشترک، پرچم مشترک، دفاع مشترک، بازار مشترک، و قوانين مشترک، رسانه هاي مشترک، و مواضع مشترک در برابر مسلمانان دارند، ولي مسلمانان به پارلمان واحد ، رهبري واحد، کشور واحد، و قوانين واحد و اقتصاد واحد و ارتش مشترک و پول واحد فکر نميکنند.
چرا براي ديدارهاي صميمانه بين دانشآموزان، دانشجويان، علما، بازرگانان، اصناف گوناگون، قضات، قانون گذاران کشورهاي اسلامي برنامه ريزي نميشود.
چرا بين شهرهاي ما و بلاد کفر پيمان خواهر خواندگي برقرار ميشود ولي از پيمان برادري بين، شهرها و کشورهاي اسلامي خبري نيست؟
چرا از تکافل و تضامن اسلامي، دفاع مشترک پيروان مذاهب اسلامي از يکديگر، همدردي در مشکلات و شادي در پيروزيهاي مسلمانان خبري نيست.
براي همبستگي اسلامي، بايد قوانين الهي بدون کم و کاست اجرا شود، با چشم پوشي و تسامح از قوانين الهي و گسترش موسيقي و مسابقات ورزشي و مسابقه در مصرفگرايي و حضور در معاهدات کفر جهاني و گسترش نظام ربوي و افزايش فاصله طبقاتي نميتوان به اتحاد و انسجام اسلامي رسيد.
برگزاري سمينارهاي پرخرج و تشريفاتي راه دستيابي به اتحاد اسلامي نيست. قطع پيوند فکري، قلبي و عملي، قانوني و سازماني با اهداف و آرمانهاي کفر جهاني و پايبندي به قوانين و احکام و آداب مسلماني و همکاري و همفکري و جهاد در راه خدا و نترسيدن از تهديد بيگانگان، شرط اتحاد و اقتدار اسلامي
فرزندان محمّد(ص) و علي(ع) در خانه و زندگي خود در عراق و فلسطين و لبنان و افغانستان بايد با فقر و ناتواني و ترس و مرگ دست و پنجه نرم کنند و جنازه عزيزانشان را به خاک بسپارند. و اقليتهاي مسلمان در اروپا و آمريکا شاهد تحقير و توهين به اسلام و پيامبر(ص) و ارزشهاي ديني خويش باشند؟
است.
متفکران و مصلحان اجتماعي بيش از صد سال است که بانگ بيداري سر داده و آژير خطر را به صدا درآوردهاند، سيد جمال الدين اسدآبادي، کاشف الغطاء، سيد شرف الدين عاملي، آيت الله کاشاني، نواب صفوي، عبدالرحمن کواکبي، شيخ محمد عبده، شيخ محمود شلتوت ، کليم صديقي و اقبال لاهوري و امام خميني (قدس سره) هر کدام به نوعي فرياد اتحاد و برادري و جهاد و آزادي سردادند ولي امروز هم بيش از هميشه در برابر توطئههاي صهيونيسم و آزمنديهاي استکبار غربي به اتحاد و انسجام اسلامي نيازمنديم.
مهمترين راهکار وحدت اسلامي چيست؟ بدون ترديد عمل به قرآن و اطاعت از پيامبر و جانشينان بر حق آن بزرگوار، بهترين وسيله براي ايجاد و تقويت و تداوم همبستگي مسلمانان است.
قرآن کريم در آيه پنجاه و نهم و سوره نساء چنين ميفرمايد.
(يا أَيّهَا الّذينَ آمَنُوا أَطيعُوا اللّهَ وَ أَطيعُوا الرّسُولَ وَ أُولِي اْلأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ في شَيْ ءٍ فَرُدّوهُ إِلَى اللّهِ وَ الرّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَ الْيَوْمِ اْلآخِرِ ذلِکَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْويلاً)
هان اي مؤمنان از خدا و پيامبر و اولوالامر اطاعت کنيد و اگر در چيزي اختلاف کرديد، به خدا و پيامبر(ص) ارجاع دهيد اگر به خدا و قيامت ايمان داريد، اين بهتر و خوش فرجام تر است
آيت الله شيخ آصف محسني در زمينه راهکارهاي اجرائي تقويت اتحاد اسلامي ده رهنمود خوب مطرح کردهاند. که فهرستوار بدان اشاره ميشود:
۱. تشکيل مدارس ديني مشترک از پيروان مذاهب اسلامي در شهرهايي که فرق گوناگون حضور دارند.
۲. تأمين نشريه مشترک ديني
۳. چاپ و نشر احاديث مشترک نبوي(ص)
۴. تشکيل جلسات تبليغي مشترک در موضوعات مورد قبول مذاهب اسلامي.
۵. مشارکت در غمها و شاديهاي يکديگر.
۶. اعطاي حقوق همسان و کاهش فشارهاي سياسي بر اقليتهاي مذهبي در تمام کشور هاي اسلامي.
۷. تداوم و تقويت کنفرانسهاي تقريبي.
۸. اعلام برائت شيعه از غلات و برائت اهل سنت از نواصب و دشمنان اهل بيت نبوي(ص)
۹. تشکيل شوراي اخوت اسلامي.
۱۰. تشخيص دقيق مسائل مورد اتفاق و موارد اختلافي درميان فرق اسلامي.[۲]
آنچه رهبري بزرگوار انقلاب اسلامي حضرت آيت الله خامنهاي بر آن تأکيد کردند، يعني تدوين منشور اتحاد اسلامي ضروريترين نياز امروز است که عالمان و روشنفکران دنياي اسلامي با سرعت و دقت و اخلاص و احساس مسئوليت بايد بدان عمل کنند. ان شاء الله
پي نوشت ها:
[۱] . حجرات / ۱۲.
[۲] . استراتژي تقريب اسلامي، (مجموعه مقالات هيجدهمين کنفرانس بينالمللي وحدت اسلامي ۱۳۸۴ ش.)
پديدآورنده: محمود مهدي پور
مجله کوثر ؛ شماره ۶۹
)
